ભારતમાં RTI કેવી રીતે ફાઇલ કરવી — ૨૦૨૬ ગુજરાતી માર્ગદર્શિકા

RTI એટલે Right to Information (માહિતીનો અધિકાર) — ૨૦૦૫માં ઘડાયેલો કાયદો. ભારતના કોઈ પણ નાગરિક કોઈ પણ ભાષામાં સરકારી સંસ્થાઓ પાસેથી માહિતી માગી શકે. ફી માત્ર ₹૧૦. કારણ જણાવવું ફરજિયાત નથી — §૬(૨) મુજબ.

1. સાચી સરકારી સંસ્થા ઓળખો — કેન્દ્રીય મંત્રાલય, રાજ્ય સરકાર, નગરપાલિકા, PSU, સરકારી ભંડોળ મેળવતી સંસ્થા — બધી §૨(h) મુજબ જાહેર સત્તા મંડળ છે.
2. PIO શોધો — દરેક સંસ્થાએ §૪(૧)(b)(xvi) મુજબ PIO પ્રકાશિત કરવો ફરજિયાત છે. ન મળે તો “PIO, [વિભાગ], [શહેર]” લખો — §૬(૩) મુજબ તેઓ ફૉર્વર્ડ કરશે.
3. અરજી લખો — કોઈ પણ ભાષામાં — તમે ઇચ્છો છો તે દસ્તાવેજો ચોક્કસ જણાવો. હેતુ જણાવવો જરૂરી નથી — §૬(૨).
4. ₹૧૦ ફી ભરો — IPO (Indian Postal Order), DD, બૅન્કર ચેક, અથવા ઑનલાઇન UPI. BPL અરજદારોને ફી માફ — §૭(૫).
5. અરજી મોકલો — સ્પીડ પોસ્ટ (AD રસીદ રાખો) અથવા કેન્દ્રીય બાબતો માટે rtionline.gov.in દ્વારા ઑનલાઇન.
6. ૩૦ દિવસ રાહ જુઓ — §૭(૧) મુજબ. જીવ/સ્વતંત્રતા સંબંધિત બાબતો માટે માત્ર ૪૮ કલાક — §૭(૧) પ્રોવિઝો.
7. PIO નો જવાબ વાંચો — PIO Reply Checker ટૂલ વડે મૂલ્યાંકન કરો.
8. સંતોષ થાય તો પૂર્ણ — જવાબ સુરક્ષિત રાખો.
9. સંતોષ ન થાય તો — §૧૯(૧) મુજબ ૩૦ દિવસમાં પ્રથમ અપીલ (First Appeal — FAA ને). First Appeal Builder ઉપયોગ કરો.
10. FAA નો જવાબ — §૧૯(૬) મુજબ ૩૦-૪૫ દિવસમાં.
11. તોય સંતોષ ન થાય તો — §૧૯(૩) મુજબ ૯૦ દિવસમાં બીજી અપીલ — કેન્દ્રીય PA માટે CIC (Central Information Commission — કેન્દ્રીય માહિતી આયોગ), રાજ્ય PA માટે SIC (State Information Commission — રાજ્ય માહિતી આયોગ).
12. CIC/SIC આદેશ §૧૯(૭) મુજબ PIO માટે ફરજિયાત. §૨૦ મુજબ ₹૨૫૦/દિવસ દંડ, મહત્તમ ₹૨૫,૦૦૦.

સેવામાં,
જન માહિતી અધિકારી,
[વિભાગ/મંત્રાલય]
[સરનામું]

વિષય: માહિતીના અધિકાર ધારો ૨૦૦૫ ની કલમ ૬(૧) અન્વયે અરજી

મહોદય/મહોદયા,

હું, [તમારું નામ], ભારતનો/ની નાગરિક, નીચેની માહિતી માગું છું:

૧. [ચોક્કસ દસ્તાવેજ ૧ — તારીખ/ફાઇલ નંબર સાથે]
૨. [ચોક્કસ દસ્તાવેજ ૨]
૩. [ચોક્કસ દસ્તાવેજ ૩]

₹૧૦ ફી IPO/ઑનલાઇન દ્વારા સામેલ છે.

કલમ ૮ અંતર્ગત કોઈ ભાગ છૂટ ધરાવે તો, બાકીનો ભાગ કલમ ૧૦(૧) અંતર્ગત જાહેર કરો.
વિષય તમારી ઑફિસ સાથે સંબંધિત ન હોય તો, કલમ ૬(૩) અંતર્ગત સ્થળાંતર કરો.

આભાર,
[સહી]
[નામ]
[સરનામું]
[ફોન, ઈ-મેઇલ]
તારીખ: [DD-MM-YYYY]

• AI RTI Drafter — ૬૦ સેકન્ડમાં સાચી અરજી.
• AwaazRTI — ગુજરાતીમાં બોલો → RTI ટેક્સ્ટ.
• First Appeal Builder — પ્રથમ અપીલ આપોઆપ.
• PIO Reply Checker — PIO જવાબ મૂલ્યાંકન.
• Fee Calculator — તમારા રાજ્યની ફી.
• Timeline Calculator — બધી સમયમર્યાદા ગણો.

ના. RTI નાગરિકો સીધા ફાઇલ કરી શકે એ માટે ઘડવામાં આવ્યો છે. AI Drafter ૬૦ સેકન્ડમાં ન્યાયસંગત અરજી બનાવે.

૩૧મા દિવસે “deemed refusal” (ગણ્ય ઇન્કાર) — §૭(૨) મુજબ. તરત §૧૯(૧) મુજબ પ્રથમ અપીલ ફાઇલ કરો.

હા. §૭(૫) મુજબ BPL પ્રમાણપત્ર સામેલ કરવાથી ફી સંપૂર્ણ માફ.

હા. §૬(૧) મુજબ કોઈ પણ ભાષામાં અરજી કરી શકાય. ભાષાંતર PIO ની જવાબદારી.

હા. RTI ધારામાં સમયની મર્યાદા નથી. ૨૦ વર્ષથી જૂના દસ્તાવેજો માટે §૮(૩) અંતર્ગત કેટલીક છૂટ હળવી થાય.

• How to file RTI in India — English pillar
• RTI ऑनलाइन कैसे दाखिल करें — Hindi
• RTI fee in India
• First Appeal guide
• State RTI portals
• What is a PIO?
• What is a deemed refusal?

• માહિતીના અધિકાર ધારો ૨૦૦૫ — સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ
• rtionline.gov.in — કેન્દ્રીય RTI પોર્ટલ
• CIC આદેશ

છેલ્લે સમીક્ષા: મે ૨૦૨૬.