भारतात RTI कसे दाखल करावे — २०२६ मराठी मार्गदर्शिका

RTI म्हणजे Right to Information (माहितीचा अधिकार) — २००५ मध्ये लागू झालेला कायदा. भारताचा कोणताही नागरिक कोणत्याही भाषेत सरकारी संस्थांकडून माहिती मागू शकतो. शुल्क फक्त ₹१०. कारण सांगणे आवश्यक नाही — §६(२) नुसार.

1. योग्य सरकारी संस्था ओळखा — केंद्रीय मंत्रालय, राज्य सरकार, महानगरपालिका, PSU, सरकारी निधी मिळवणारी संस्था — सर्व §२(h) नुसार सार्वजनिक प्राधिकरण आहेत.
2. PIO शोधा — प्रत्येक संस्थेने §४(१)(b)(xvi) नुसार PIO प्रकाशित करणे आवश्यक आहे. न मिळाल्यास “PIO, [विभाग], [शहर]” असे लिहा — §६(३) नुसार ते पुढे पाठवतील.
3. अर्ज लिहा — कोणत्याही भाषेत — आपल्याला हव्या असलेल्या नोंदी स्पष्टपणे नमूद करा. उद्देश सांगणे आवश्यक नाही — §६(२).
4. ₹१० शुल्क भरा — IPO (Indian Postal Order), DD, बँकर चेक, किंवा ऑनलाइन UPI. BPL अर्जदारांना शुल्क माफ — §७(५).
5. अर्ज पाठवा — स्पीड पोस्ट (AD पावती घ्या) किंवा केंद्रीय बाबींसाठी rtionline.gov.in द्वारे ऑनलाइन.
6. ३० दिवस प्रतीक्षा करा — §७(१) नुसार. जीव/स्वातंत्र्य संबंधित बाबींसाठी फक्त ४८ तास — §७(१) परंतुक.
7. PIO चे उत्तर वाचा — PIO Reply Checker साधन वापरून मूल्यमापन करा.
8. समाधानी असल्यास पूर्ण — उत्तर जतन करा.
9. असमाधानी असल्यास — §१९(१) नुसार ३० दिवसांत पहिले अपील (First Appeal — FAA कडे). First Appeal Builder वापरा.
10. FAA उत्तर — §१९(६) नुसार ३०-४५ दिवसांत.
11. तरीही असमाधानी असल्यास — §१९(३) नुसार ९० दिवसांत दुसरे अपील — केंद्रीय PA साठी CIC (Central Information Commission — केंद्रीय माहिती आयोग), राज्य PA साठी SIC (State Information Commission — राज्य माहिती आयोग).
12. CIC/SIC आदेश §१९(७) नुसार PIO साठी बंधनकारक. §२० नुसार ₹२५०/दिवस दंड, कमाल ₹२५,०००.

सेवेत,
जन माहिती अधिकारी,
[विभाग/मंत्रालय]
[पत्ता]

विषय: माहितीचा अधिकार कायदा २००५ च्या कलम ६(१) अन्वये अर्ज

महोदय/महोदया,

मी, [तुमचे नाव], भारताचा नागरिक, खालील माहिती मागत आहे:

१. [विशिष्ट दस्तऐवज १ — तारीख/फाइल क्रमांकासह]
२. [विशिष्ट दस्तऐवज २]
३. [विशिष्ट दस्तऐवज ३]

₹१० शुल्क IPO/ऑनलाइनद्वारे जोडण्यात आले आहे.

कलम ८ अन्वये कोणत्याही भागाला सूट असल्यास, उर्वरित भाग कलम १०(१) नुसार उघड करावा.
विषय तुमच्या कार्यालयाच्या अधिकार क्षेत्राबाहेर असल्यास, कलम ६(३) नुसार हस्तांतरित करावे.

आपला,
[स्वाक्षरी]
[नाव]
[पत्ता]
[फोन, ईमेल]
तारीख: [DD-MM-YYYY]

• AI RTI Drafter — ६० सेकंदात योग्य अर्ज.
• AwaazRTI — मराठीत बोला → RTI मजकूर.
• First Appeal Builder — पहिले अपील आपोआप.
• PIO Reply Checker — PIO उत्तराचे मूल्यमापन.
• Fee Calculator — तुमच्या राज्याचे शुल्क.
• Timeline Calculator — सर्व मुदतींचे गणित.

नाही. RTI नागरिकांनी थेट दाखल करण्यासाठी तयार केले आहे. AI Drafter ६० सेकंदात कायदेशीर अर्ज तयार करतो.

३१व्या दिवशी “deemed refusal” (गृहीत नकार) — §७(२) नुसार. लगेच §१९(१) नुसार पहिले अपील दाखल करा.

होय. §७(५) नुसार BPL प्रमाणपत्र जोडल्यास शुल्क पूर्णपणे माफ.

होय. §६(१) नुसार कोणत्याही भाषेत अर्ज करता येतो. भाषांतर PIO ची जबाबदारी आहे.

होय. RTI कायद्यात कालमर्यादा नाही. २० वर्षांपेक्षा जुन्या नोंदींसाठी §८(३) नुसार काही सूट शिथिल होते.

• How to file RTI in India — English pillar
• RTI ऑनलाइन कैसे दाखिल करें — Hindi
• RTI fee in India
• First Appeal guide
• State RTI portals
• What is a PIO?
• What is a deemed refusal?

• माहितीचा अधिकार कायदा २००५ — संपूर्ण मजकूर
• rtionline.gov.in — केंद्रीय RTI पोर्टल
• CIC आदेश

शेवटचे पुनरावलोकन: मे २०२६.